استفاده از زالوی طبی برای درمان برخی بیماریها در ایران قدمتی چندین ساله دارد که از جمله موارد مکتوب آن اشاره ابوعلی سینا به استفاده از آن در درمان بسیاری از بیماریها در کتب مختلف از جمله قانون می باشد . متاسفانه استفاده نا صحیح و عدم انجام به بررسیهای تکمیلی در مورد خواص این موجود زنده باعث حذف استفاده از آن به مرور زمان گردید و باز با هزاران تا سف چون همیشه این مورد طبی ، اسلامی و ایرانی نیز در چند دهه اخیر طی تحقیقات بالینی و آزمایشگاهی و استناد به مدارک قدیمی ایرانی ممالک اروپایی و آمریکایی مجددا جهت درمان بسیاری از بیماریها چه به صورت مستقیم و چه به صورت استفاده از آنزیمهای استخراج شده از زالوی طبی مورد استفاده قرار گرفت .
مخبرالسلطنه در كتاب خاطرات و خطرات حكايتي جالب نقل مي‌كند : «جهانگيرخان وزير صنايع دچار قانقريا شد و دكتر تولوزان فرانسوي (پزشك مخصوص دربار) دستور به قطع پاي ايشان داد. آشنايان جهانگيرخان با قطع پا مخالفت ورزيده و ميرزاحسن‌خان جراح‌باشي محله را به عيادت جهانگيرخان آوردند. او پس از معاينه گفت به من يازده روز فرصت دهيد تا اين پا را معالجه كنم. ميرزاحسن در سه نوبت زالوي زيادي به پاي بيمار انداخت و پس از يازده روز از تولوزان فرانسوي دعوت كردند كه پا را ملاحظه كند. تولوزان وقتي پا را ديد، بهبود آن را تأييد كرد و از اينكه قبلاً به ميرزاحسن ناسزا گفته بود معذرت خواهي كرد و دويست تومان به ميرزاحسن داد».
زالوی طبی با نام ( Hirudo Medicinalis ) معروف می باشد که اصولا جز انگلهای خون خوار به شمار می رود . طول آن به طور متوسط 12 سانتی متر و عرض آن حدود یک سانتی متر است و وزن آن 3 – 2 گرم می باشد و بصورت زنده زایی تکثیر پیدا می کند ساختمان بدنی این موجود از لحاظ سیستم عصبی بسیار ساده و ابتدایی است . جهت تکثیر و رشد معمولا در آکواریومهای بزرگ و به صورت گروهی پرورش داده می شوند بزاق زالو ( Leeches ) حاوی آنزیمهای فراوانی است که خواص درمانی متعددی دارند که به اختصار به شرح ذیل می باشند :
1 . خاصیت Anesthetic : این خاصیت باعث کاهش درد موضعی در هنگام نیش زدن میگردد که عمدتا به دلیل وجود ماده Hirudin می باشد .
2 . خاصیت Vasodilator : این خاصیت به دلیل ماده Histimine می باشد که باعث گشادگی عروق خواهد گردید .
3 . خاصیت Anticoagulant : این خاصیت به دلیل آنزیم Hyaluronidas موجود در بزاق H.M می باشد . بعلاوه این آنزیم خاصیت موکوکیتیک و آنتی بیوتیک بسیار قوی دارد در حدی که در درمان گلوکوم هم
بسیار موثر هست .
4 . خاصیت Protealitic inhibitor : این حالت به دلیل وجود سه پروتئین خاص به نامهای Hirudin و Bdelin و EgLin می باشد .
الف ) Hirudin : مهارگر اختصاصی ترومبین می باشد پس در روند تشکیل لخته موثر هست این ماده امروز به طور صناعی جهت استفاده در امور طبی ساخته می شود .
ب ) Bdelin : با وزن مولکولی 5000 ، مهارگر Tripsin و پلاسمین و Acrosin می باشد و اغلب در موارد نیاز به غیر فعال کردن پلاسمین مورد مصرف دارد .
EgLin : با وزن مولکولی کم خاصیت مهارگری ELastase و cathepsin و Subtilisin و Chymotripsin را دارد که بسیار موثر در کاهش التهاب بعد از تروما و جراحی ها و مشکلات آندوتلیوم روده ای علی الخصوص بیماری کرون می باشد بعلاوه این ماده مانع تشکیل لخته به دنبال سپتی سمی در خون می گردد .
5 . خاصیت Antibiotic : آنچه را که اخیرا مورد توجه قرار گرفته است این خاصیت Leech می باشد که عمدتا به وسیله Aeromonas Hydrophila یا ( Hirudini ) که در روده زالو زندگی می کند تولید می گردد و بر روی بیماریهای ناشی از استاف اورئوس و توبرکلوز و بیماری دیسانتری و دیفتری موثر می باشد . آنزیمها و پروتئینهای متعدد دیگری نیز در کیسه های بزاقی قدامی و خلفی ( H.M ) موجود می باشند .
با توجه به خواص فوق استفاده از زالو در بسیاری از ممالک از دو حیث مورد توجه قرار گرفته است یکی از نظراستفاده مستقیم از آن در درمان بیماران و دیگری پرورش و تکثیر جهت مصرف داخلی و صادرات می باشد . پرورش زالو از لحاظ مکانی در آکواریومهایی متناسب با تعداد و شرایط مورد نیاز جهت رشد و تکثیر آنها صورت می گیرد و نیازمند نظارت کادر مجرب جهت تامین مایحتاج و محیط مناسب و بررسیهای زیستی مورد نیاز می باشد . صادرات در مورد زالو به دو صورت می تواند انجام پذیرد :
الف ) صادر کردن خود موجود زنده به کارخانجات دارو سازی کشورهای دیگر
ب ) استخراج آنزیمها توسط شرکت های داروئی داخلی و صادر نمودن محصولات داروی حاصله
هر دو روش فوق بسیاری از ممالک از جمله آلمان و انگلستان و روسیه و فرانسه به وفور مورد استفاده می باشد و علاوه بر ارزش درمانی اشتغال زایی و ارز آوری نیز برای آنها به دنبال داشته است .
زالو درمانی
چكيده (ABSTRACT)
جانورشناسان تاكنون 650 نوع زالو را شناسايي كرده‌اند كه 50 نوع آن از خوردن پستانداران تغذيه مي‌كنند.
برخي از انواع زالو فوق‌العاده خطرناك و بيماريزا مي‌باشند اما گونه‌هاي متعددي از زالوها وجود دارند كه اثرات درماني جالب توجهي دارند. ماده آنتي كوآگولان (ضد انعقادي) كه در بزاق زالو موجود است بنام هيرودين موجب رقيق شدن خون، بازشدن عروق بسته و بالطبع افزايش خونرساني و اكسيژناسيون موضع مي‌گردد. پيش‌بيني مي‌گردد حداقل يكصد نوع ماده ويژه با اثرات درماني گوناگون توسط زالو ترشح مي‌شود. اكنون در شمار كثيري از كلينيكهاي معتبر اروپا و آمريكا از زالو جهت رقيق شدن خون متعاقب آنژيوپلاستي قلب، گرافتهاي پوستي و پيوند اعضاء ( جهت تسريع خونرساني موضع و پيشگيري از انعقاد خون در عروق)، واريس، ضايعات پوستي و زيبايي پوست و حتي تقويت سيستم ايمني بدن، استفاده طبّي بعمل مي‌آيد.
حتي كشورهايي نظير روسيه و انگلستان از ره‌آورد صادرات زالو درآمد هنگفتي براي اقتصادشان فراهم كرده‌اند. در طب سنتي ايرانيان كاربرد زالو بسيار وسيع بوده و در بيماريهاي خوني و عفوني، فشارخون، سكته قلبي، بيماريهاي چشمي، پوستي، واريس، بواسير، آبسه‌هاي چركي و . . . مورد استفاده قرار گرفته است.
در طب افواهي (عاميانه) مردم ايران نيز زالو همانند حجامت و فصد بعنوان يك رفتار درماني و پيشگيري پذيرفته شده و شناخته شده حضور داشته است و مردم شهر و روستاي ايران مي‌دانستند كه علاج بسياري عفونتها و زخم‌ها و كسالت‌هاي بدن با زالو اندازي ممكن است.
حكيم جرجاني در كتاب سوم ذخيره خوارزمشاهي اشاره‌اي به نحوه استعمال زالو و جايگاه درماني آن كرده منفعت زالواندازي را بيشتر در بيماريهاي پوستي مي‌داند و معتقد است ابتدا بايد تن را با فصد و مسهل پاكيزه كرد و سپس زالو انداخت.
در انتهاي مقاله گزارش درمان چند نوع بيماري صعب‌العاج به توسط زالو آمده است.
پيشنهادات زير منطقي بنظر مي‌رسد :
1ـ وزارت بهداشت با همكاري وزارت جهاد كشاورزي، اقدام به تكثير و توزيع نژادهاي مرغوب زالوهاي يكبار مصرف نمايد و حتي در امر صادرات آن نيز سرمايه‌گذاري شود.
2ـ پژوهش‌هاي كاربردي و مفصل از سوي مراكز دانشگاهي و تحقيقاتي كشور روي فوايد و جنبه‌هاي درمان و يا خطرات احتمالي زالواندازي صورت گيرد و اطلاعات حاصل شده در اختيار علاقمندان و پزشكان قرار گيرد.
3ـ جهت قطع هرگونه سوء استفاده احتمالي و پيشگيري از انتقال بيماريهاي واگيردار نظير هپاتيت و ايدز مراكز اختصاصي و تأييد شده و داراي مجوز از سوي وزارت بهداشت و امر زالودرماني اختصاص يابد و به عموم معرفي شود.
متن مقاله
زالو از 2500 سال قبل در هند، يونان، روم، ايران و سپس در اروپا مورد استفاده پزشكي داشته است. در قرن نوزدهم از اين جانور كوچك براي درمان هر دردي از جمله سردرد، تب، زخم‌هاي عفوني شده، دمل و آبسه، ورم‌ها، هموروئيد و . . . استفاده مي‌شده است. بدليل اثر ضد انعقادي هيرودين (Hirudin) بزاق زالو، امروزه در تحقيقات جديد ثابت شده است كه پس از عمل جراحي آنژيوپلاستي قلب و بطور كلي در بيماريهاي كرونري قلب، زالو مي‌تواند نقش مؤثري ايفا كند و Risk جراحي و Side Effect و خطر حملات قلبي را به حداقل كاهش دهد. در هندوستان 20بيمار با واريس اندام تحتاني (پيشرفته) كانديد زالو درماني شده و پاسخ درماني شگفت‌آوري مشاهده شده و تمامي بيست نفر (100% بيماران مورد مطالعه) كاملاً درمان شدند.
ريكاو و كولين آمريكايي در مقاله‌اي تحت عنوان كاربردهاي نوين زالو درماني گزارش اثر شگفت‌انگيز زالو درماني در بهبودي پيوند Rejecct شده انگشت قطع شده دست يك كودك سه ساله و گرافت عضلاني گردن يك مرد 67 ساله را قيد كرده‌اند.
سابقه زالو تراپي به 1500 سال قبل از ميلاد در مصر باستان بر مي‌گردد. در قرن 19 در آمريكا از زالو براي درمان هموروئيد، بيماريهاي لثه و دهان و بيماريهاي متنوع ديگري استفاده مي‌شد.
مشاهده مردي كه پاي گانگرن شده وي (كه در آستانه Amputation قرار داشت) توسط زالواندازي، نجات‌يافته بود انگيزه تحقيق ما روي زالو و جايگاه درماني زالو در طب آلوپاتي و آلترناتيو شد.
زالو جزو نرمتنان تك‌جنسي مي‌باشد كه 650گونه آن شناسايي شده و 50نوع آن از خون پستانداران تغذيه مي‌كند. زالوي طبي Hirudo Medicinalis نام دارد و مشخصه آن نوارهاي سبز زيتوني تا سبز لجني در پشت آن است. زالوهاي سياه‌رنگ يا سرمه‌اي رنگ و يا زالوي بسيار درشت (بزرگ‌تر از 12 سانتيمتر) اغلب نامناسب و خطرناك مي‌باشند.
محققين هندوستان طي بررسي‌هاي علمي متوجه شدند كه زالو خون سياهرگي مملو از Co2 را به خون شرياني حاوي O2 ترجيح مي‌دهد و در مكيدن خون، عروقي را انتخاب مي‌كند كه داراي غلظت بالاتر و خون فاسدتر مي‌باشند.
زالو از سويي خون آلوده و فاقد O2 را تخليه مي‌كند و از سوي ديگر بزاق خود را كه حاوي ماده‌اي آنتي‌كوالاگون (هيرودين) و احتمالاً بيش از يكصد نوع ماده bioactive (مثلاً تركيبات پروستا سايكلين فرم و پروتئيني شبيه گيرنده‌هاي نيكوتينيك استيل كولين) ديگر مي‌باشد، به موضع تزريق مي‌كند. يعني دو عمل تصفيه خون و ترقيق خون را همزمان انجام مي‌دهد و بالطبع اين خون سالم سازي شده به كنترل عفونتها و عملكرد بهتر سلولهاي دفاعي خون و سيستم ايمني و افزايش اكسيژناسيون بافتها منجر خواهد شد.
امروزه در مهار Venous Congestion (مهمترين كمپليكاسيون جراحي‌ها پلاستيك و ميكروسكوپي و پيوند اعضاء و گرافتهاي پوستي) زالو به خوبي عمل مي‌كند و مانع احتقان خون، هماتوم، ادم، ترومبوز و نكروز عضو يا فلاپ پيوند زده شده مي‌گردد(البته زالو در نارسايي شرياني يا ايسكمي بافتي چندان موثر نيست و infectionهاي مشاهده شده پس از زالو تراپي در چنين بيماراني بوده است).
Gerald و James ضمن معرفي Case هاي متعدد و متنوعي كه با متد زالودرماني Reject پيوند عضو قطع شده آنها بهبودي يافته، بحث كاملي پيرامون عفونت‌هاي متعاقب زالو و آنتي‌بيوتيك تراپي آن ارائه داده است.
زاخارسكي و همكارانش در Report خود بيماري با ملانوم بدخيم متاستاتيكي را معرفي كردند كه طي سه جلسه زالو درماني كاملاُ مداوا شده است (تحريك رشد سلولهاي سرطاني ملانوم به دليل آنزيم مترشحه از سلولهاي ملانوم است كه هيدرودين بزاق زالو مهار كننده اين آنزيم است.)
دكتر NAZAR در Lik Sprava 1998 Aug شرح درمان ميوكارديت عفوني را با هيريدوتراپي آورده است.
پژوهشگران دپارتمان فارماكولوژي دانشگاه كنتاكي از لحاظ بيوشيمي مقايسه‌اي ميان هپسارين و هيرودين به عمل آوردند كه اثر اختصاصي‌تر هيرودين نسبت به هپارين را به دليل زير توجيه كرده‌اند :
1ـ هيرودين براي فعال شدن نياز به كوفاكتور ندارد
2ـ هيرودين اثرات پايدار و يكنواخت dose-dependent دارد
3ـ هيرودين اثر مستقيم روي مهار ترومبين دارد
4ـ هيرودين toxicity (مسموميت) نمي‌دهد.
جوزف آيتون جراح ترميمي بيمارستان ماساچوست ايالات متحده در سال 1985 وازنش(Reject) پيوند گوش يك پسربچه را با زالو مرتفع ساخت.
امروزه جامعه جراحان انگلستان پس از مشاهده اثرات معجزه آساي زالو در جراحيهاي پلاستيك و گرافتهاي پوستي و پيوند اعضاء، كاربرد زالو پس از پيان جراحي و حتي در حين عمل، را كاملاً پذيرفته‌اند و مورد تأكيد قرار مي‌دهند.
پروفسور ايواليو از دانشگاه مون‌پليه (فرانسه) معتقد است هنوز تمامي اسرار و خواص مثبت پزشكي زالو كشف نشده است و دست كم ده اثر درماني براي زالو قائل است.
در كشور روسيه درمان با زالو بسيار رواج يافته است بطوري كه بيماريهاي مختلف از سردرد و بيماري قلبي و پوستي گرفته تا حتي ضعف قواي جنسي را با زالو اندازي معالجه مي‌كنند.
در مسكو و اوكراين كرم‌هاي آرايشي جهت رفع چروك صورت ابداع شده است كه ماده مؤثره آن از زالو استحصال شده است.
در اوايل قرن نوزدهم سالانه 30ميليون عدد زالو از آلمان به آمريكا صادر شده و مورد مصارف درماني و طبي قرار گرفته است.
در تحقيقات ارائه شده از سوي دانشگاه استانفورد كاليفرنيا كه در مجله لارنگوسكوپ (آگوست 1998) چاپ شده است، كاربرد زالو در جراحيهاي پلاستيك و ترميمي با درصد موفقيت بالايي همراه بوده است. (كاهش واپس زدن پيوندها و گرافت‌ها)
پروفسور مي‌ير، آلتون، اوخنر و هورتر معتقدند هر گونه كانون عفوني بدن را بوسيله زالو مي‌توان ريشه‌كن كرد.
زاخارين روسي معتقد است زالو موجب انبساط عروق موضع نيز مي گردد و بلكه اثر وازودلاتاسيون عمومي بدن را براي آن قائل است چرا كه مشاهده مي‌شود كه در crise هيپرتنشن، پس از مصرف زالو، فشار به حد نرمال ر مي‌گردد.
هر زالو پنج تا پانزده ميلي ليتر خون مي مكد ( ده برابر حجم بدن خود ) طي مدت 60 - 15 دقيقه.
خونريزي پس از جدا شدن زالو 10 – 2 ساعت طول مي‌كشد ماده بي‌حسي تزريق شده توسط زالو در موضع سبب از بين رفتن درد حين نيش زدن و مكيدن خون مي‌شود.
هيرودين سبب:
1ـ مهار تبديل فيبرينوژن به فيبرين و بالطبع مهار انعقاد خون
2ـ شل‌شدن عضلات صاف ديواره عروق و بالطبع گشادشدن عروق(Vasodilatation)
3- افزايش و بهبود فلوي خون در دكتر آلبرت كراشينيوك در روسيه دو Case جالب بدين ترتيب معرفي كرده است.
1) كودكي 6 ساله با سابقه cp ـ فلج مغزي ـ كه مدت 5 سال توانايي راه رفتن نداشته است و پس از جلسات زالو درماني بخوبي راه رفته و علايم cp ناپديد شده است.
2) زن جواني با سابقه حملات آسم Status و نازائي. طي مرحله اول هيرودوتراپي آسم وي كاملاً بهبودي يافته و پس از مرحله دوم هيرودوتراپي باردار شده و صاحب فرزند مي‌گردد! جالب است بدانيم فقط 2% اطفال متولد شده داراي آپگار 10 مي‌باشند كه اين نوزاد داراي آپگار 10 بود(!)
دانشمندان سن‌پترزبورگ روسيه طي سالهاي 97ـ93 دو تئوري زير را درباره توانايي‌هاي درماني زالو اثبات كرده‌اند :
الف ـ bioenergetical effect : زالوها توانايي ايجاد ثبات در مناطق حياتي را دارند. در آزمايشگاههاي بيوفيزيك و بيومكانيك انستيتو كورتكوف روي اثر زالو در kirlian effect (پرتوافكن luminescence بافتهاي بيولوژيك در ميدان‌هاي الكترومغناطيسي با فركانس بالا) مطالعه شده و متوجه شدند كه پس از زالو تراپي افزايش luminescence را شاهد هستيم و بطور قابل ملاحظه‌اي افزايش پايداري انرژتيك و سازه‌هاي اطلاعاتي در بافتها را شاهد هستيم كه با هيچ متد درماني ديگري اين افزايش حاصل نمي‌شود.
ب ـ neiro-throphical effect : ترشحات زالو موجب تحريك رشد نرون‌ها و نورودندريت‌ها و ترميم و نوسازي آنها مي‌گردد. اين كشف مي‌تواند افق روشني در درمان بيماريهاي ناعلاج CNS پاركينسون، اسكلروزيس(MS).CVA. ترومبوز عروق مغز، آلزهايمر و . . . براي ما باز كند.
كرسي زالو درماني سن‌پترزبورگ (MAPS) در آخر توصيه مي‌كند : ما معتقديم هر پزشكي اعم از جراح آنكولوژيست، ارتوپد، دندانپزشك، ژينكولوژيست و . . . بايستي توانايي‌هاي درماني زالو را بشناسد و استفاده كند. زالو توانايي درمان گروه متنوعي از بيماري‌ها را دارد نظير : زخم معده، كوليت، پروستاتيت، برونشيت، التهابات كبد و كيسه صفرا، گاستريت، هموروييد، اغلب بيماريهاي پوستي، اسپاسم عضلاني، واريس، نازائي، آدنوم پروستات، ناباروري مردان، كاهش ميل جنسي(Impotnce)، الكليسم، ترك اعتياد(مواد مخدر).
دكتر Sawyer از مؤسسه تحقيقاتي بيوفارم انگلستان معتقد است كه در دهان زالو آنزيم ژاله مانندي بنام Orgelase موجود است كه در درمان بيماريهاي چشمي و آرتريت روماتوئيد كاملاً كارآيي دارد. فرانسه در سال 1850 بيش از صد ميليون زالو از روسيه وارد كرده است و در سالهاي 1950 تنها در شهر فيلادلفياي آمريكا 000/750 زالو استفاده شده است.
اخيراً مطالعاتي نيز در دست اقدام است پيرامون تأثير زالو در كنترل و بهبودي تومورهاي سرطاني كه اميد مي‌رود به محافل علمي جهان عرضه گردد.
مقالات و گزارشات علمي فراواني پيرامون تكنيك‌هاي زالو اندازي، نحوه آمده‌سازي رواني بيمار.
مراقبت‌هاي پس از زالو اندازي، روش نگهداري و تكثير زالو و دهها عنوان ديگر در مدلاين و كتب رفرانس leech therapy به چشم مي‌خورد كه جمع‌بندي آنها در اين مقاله ممكن نبود.
جايگاه زالو در طب سنتي ايرانيان :
شيخ‌الرئيس ابن‌سينا باب مبسوطي پيرامون زالو دارد و چنين مي‌فرمايند :
«از زالوهايي كه كرك‌ريز و نرم دارند يا لاجوردي رنگ هستند پرهيز كنيد زيرا دچار غشي، خونريزي، تب، سستي و قرحه‌هاي بدخيم خواهيد شد. از زالويي استفاده شود كه در آبهاي خزه‌دار كه محل زيست قورباغه‌هاست نمو كرده و نه زالويي كه در آبهاي گل‌آلود سياه بوده است. زالو بهتر است «حجامت» خون تباه را از عمق بدن بيرون مي‌كشد. زالو را ابتدا سرازير نگهداريد تا استفراغ كند و محتويات شكمش بيرون آيد سپس اندكي خون بره به او بدهيد. سپس مواد چسبنده و كثيف بدن او را با بوراكس پاك كنيد ] استفاده از مواد صابوني عطردار مضر است[ و جايي را كه مي‌خواهيد زالو بگذاريد با دست مالش دهيد تا سرخ شود. اگر جاي زالو انداختن را با گل سرشور يا خون اندود كنند. زالو بهتر مي‌چسبد. بهتر آن است كه پس از جدا شدن زالو، محل گزش او را حجامت برنهيد تا احياناً اگر آزاري و عفونتي براثر نيش زالو عارض شده، از بين برود اگر پس از زالو اندازي خون بند نمي‌آيد مازوج سوخته، نوره، خاكستر يا سوده نرم ] يا پودر باقلا و زردچوبه[ استعمال شود. زالو اندازي براي بيماريهاي پوست از قبيل جوش‌ها، دمل‌ها، لكه‌هاي سياه و نقطه‌هاي سياه و سپيد و . . . مفيد است.»
در طب عاميانه نيز زالو در كوچه و بازار به فروش مي‌رسيده و تا حدود سي‌سال قبل، همه مي‌دانستند كه براي علاج زخم چركين و دمل بهترين درمان زالو اندازي است. يا براي پيشگيري از فساد دهان و لثه و داشتن دندانهاي محكم بايد بناگوش را زالو گذاشت. مخبرالسلطنه در كتاب خاطرات و خطرات حكايتي جالب نقل مي‌كند : «جهانگيرخان وزير صنايع دچار قانقريا شد و دكتر تولوزان فرانسوي (پزشك مخصوص دربار) دستور به قطع پاي ايشان داد. آشنايان جهانگيرخان با قطع پا مخالفت ورزيده و ميرزاحسن‌خان جراح‌باشي محله را به عيادت جهانگيرخان آوردند. او پس از معاينه گفت به من يازده روز فرصت دهيد تا اين پا را معالجه كنم. ميرزاحسن در سه نوبت زالوي زيادي به پاي بيمار انداخت و پس از ياده روز از تولوزان فرانسوي دعوت كردند كه پا را ملاحظه كند. تولوزان وقتي پا را ديد، بهبود آن را تأييد كرد و از اينكه قبلاً به ميرزاحسن ناسزا گفته بود معذرت خواهي كرد و دويست تومان به ميرزاحسن داد».
زالو اندازي جزو سنت‌هاي درماني پذيرفته شده و به همان معروفيت و مقبوليت حجامت و قصد (رگ‌زني) بين توده‌هاي مردم رواج داشت. آري اين حيوان يك گرمي به ظاهر مشمئز كننده طي ساليان دراز بيماريهاي صعب‌العلاجي را براحتي درمان مي‌كرد و بيماران را از صرف هزينه‌هاي گزاف، بريده شدن از اندام‌ها، بد شكل شدن پوست، فلج شدن ناشي از سكته مغزي و . . . نجات مي‌داده است. تأييد اين نظر را با پرسش از افراد 40سال ببالا مي‌توانيد جستجو كنيد.
ديدگاه حكيم جرجاني پيرامون زالو درماني :
جرجاني معتقد است بهترين زالو، زالوي موجود در آبهاي پاكيزه است و شكل او بايد همانند دم موش باشد و شكم او سرخ و پشت او سبز و سرش كوچك باشد و او نيز معتقد است منفعت زالو بيشتر در بيماريهاي پوستي مانند ريش بلخي، قوبا، سعفه و . . . مي‌باشد. طريقه استعمال و موارد احتياطي كه جرجاني برشمرده همان ديدگاه بوعلي‌سيناست كه از تكرار آن صرف‌نظر مي‌كنيم. نكته بارز افتراق ديدگاه جرجاني با تمام حكما درباره كاربرد زالو اين جمله او در كتاب ذخيره است كه مي‌فرمايد : «نخست تن را به فصد و مسهل پاك بايد كرد و سپس ديوچه (زالو) را فراز گذاريد تا منفعت او پديد آيد»
گزارش موارد زالو درماني در يك كلينيك در تهران:
در كلينيك طب سنتي ما واقع در شهر تهران مجموعاً روي 31 بيمار عمل زالودرماني صورت گرفته است كه آمار و يافته‌هاي زير بدست آمد :
15 بيمار جهت بثورات پوستي و جوش و آكنه‌هاي مقاوم به درمان و اسكارهاي پوستي مراجعه كرده بودند كه پس از يك يا دو مرحله زالودرماني، تغييرات كاملاً محسوسي در ضايعات پوستي آنان پديدار شد و رضايت درماني بيماران مذكور بيش از 90% بوده و به جز يك نفر آنان كه مجدداً ضايعاتش عود داشته است ، مابقي يعني 14نفر (93%) طي follow up يكساله عود ضايعات نداشته‌اند.
6 نفر جهت واريس پا زالوتراپي شدند كه رضايت درماني آنان 100% بوده و هر 6نفر پس از يكسال follow up نشانه‌اي حاكي از عود واريس گزارش نكردند.
4 نفر جهت چين و چروك پوست صورت (زيبايي) مراجعه كردند و پس از زالوتراپي، 2نفر (50%) كاملاً راضي اما 2نفر (50%) نتيجه درماني خاصي مشاهده نكرده‌اند.
يك نفر با سابقه تروماي مفصل مچ‌پا و هماتوم داخل مفصل (با تأييد گرافي و متخصص ارتوپدي و كانديد جراحي مفصل) كه شكايت از سدي دايم پا، درد و سري‌پا، و كاهش قدرت عضلاني پاها داشت و در معاينه نبض‌هاي دورسال پديس ضعيف و فيل فورم بود، مورد زالودرماني قرار گرفت كه پس از يك هفته تمام ناراحتي و علايم باليني وي از بين رفت.
بيمار ديگري با آبسه و فيستول آنال (كمپليكه و مركب) كه بارها مورد جراحي قرار گرفته و عود مجدد داشته است، مورد زالوتراپي قرار گرفت و همكنون پس از حدود 5/1 سال هيچ مشكلي ندارد.
بيمار ديگر Case شناخته شده Diabetic foot مي‌باشد كه يك پاي وي پس از گانگرن شدن آمپوته شده بود و پاي ديگر نيز گانگرن شده و در آستانه آمپوتاسيون بود كه با 2 جلسه زالودرماني، پا به حد نرمال برگشته و همكنون هيچ مشكلي ندارد.
Case ديگر Squamous cell carcinoma (كانسر پوستي) invasive بوده است كه پس از زالودرماني (3جلسه) رشد تومور كاملاً محدود شده و از اگزودا و تخريب پيشرونده پوستي و بافتهاي جلدي جلوگيري بعمل آمد.
Case ديگر دختر و پسر جواني هستند دچار وسواس فكري (Obssesive compulsive) كه پس از زالودرماني پشت گوش، اظهار مي‌دارند ديگر از افكار مزاحم و حالات وسواس فكري اثري نمي‌بينند.
بيماران مورد نظر پس از پيگيري يكساله، غير از مورد خاصّ بيماري خود كه به جهت آن زالواندازي كرده بودند، نتايج و تغييرات جالب توجهي را در بدن خود ذكر مي‌كردند كه به برخي اظهارات آنان توجه كنيد :
1ـ متعادل شدن هيپرومنوره و متروراژي (با سابقه هشت‌ساله كه مراجعات مكرر و بي‌ثمر به متخصصان گوناگون داشته است)
2ـ كاهش اضطراب و پرخاشگري و tension
پيشنهادات
با توجه به اقبال روزافزون طب مدرن به زالودرماني و تأثيرات درماني غيرقابل انكار زالو درماني پيشنهادات زير موجه بنظر مي‌رسد.
اولا : هر پروسجور طبي در كنار مزاياي خود مي‌تواند Side effect و Riskهاي گوناگوني دنبال داشته باشد. درمان با زالو نيز از اين قاعده مستثني نيست. وزارت بهداشت درمان آموزش پزشكي جهت قطع هرگونه سودجويي افراد ناصالح بايد چارچوب‌هاي دقيق نظارتي بر امر درمان با زالو اعمال نمايد و با معرفي مراكز تأييد شده و كنترل شده و داراي مجوز، در عين حالي كه زالودرماني را ضابطه‌مند خواهد كرد، عموم را از مزاياي درماني زالو(كه در برخي موارد هيچ جايگزيني ندارد) بهره‌مند خواهد ساخت. احتمال انتقال ايدز و هپاتيت نمي‌تواند دليلي بر تعطيلي و حذف پديده زالودرماني باشد.(بايد مسئله را حل كرد و نه اينكه صورت مسئله را حذف كرد!)
دوماً : ارزش جهاني زالو بين 6-2 دلار (هرعدد زالو) برآورد شده است. با توجه به اينكه مرغوبترين نژاد زالو ] زالوي شرقي يا پارسي (H-Medicinalis orientalis)[ در ايران قابل تكثير است. شايسته است وزارت بهداشت با همكاري وزارت جهاد كشاورزي اقدام به تكثير و توزيع زالوهاي طبي و يكبار مصرف جهت مصارف داخلي و صادرات خارج كشور داشته باشد. (با توجه به اين حقيقت كه مصرف زالو، در كلينيكهاي كشورهاي توسعه يافته بطور چشمگيري در حال افزايش است) كه با اين طريق بحث آلوده بودن زالوها نيز چاره خواهد شد.
سوماً : وزارت بهداشت، دانشگاه‌هاي علوم پزشكي و مراكز تحقيقاتي و علمي كشور بايد روي مكانيسم عمل زالو، تركيبات بزاق زالو، اثرات local و general درماني زالو، انديكاسيونها و كنترا انديكاسيون‌هاي زالودرماني، و ساير جنبه‌هاي درماني زالواندازي مطالعات كاربردي و دقيق داشته باشند تا نتايج تحقيقات حاصله به مجامع علمي داخل و خارج كشور عرضه شده و محققين و پزشكان علاقمند به زالودرماني با base علمي كافي درحيطه‌هاي طب سنتي و طب مدرن اقدام به درمان با زالواندازي بنمايند.
«منابع تحقيق»
1ـ كتاب طب اسلامي (حجامت و زالو) تاليف دكتر سيدعلي طبري‌پور ـ انتشارات النبي بابل 1376.
2ـ سلسله مقالات پژوهشي موسسه تحقيقات حجامت ايران
3ـ كتاب خلاصه مقالات همايش بين‌المللي طب سنتي و مفردات پزشكي ـ دانشگاه شهيد بهشتي آبان 1379
4ـ مقاله زالو حجامتگري در دامان طبيعت تأليف سيد عبدا... خليلي
5ـ اقنون در طب (شيخ‌الرئيس ابن‌سينا) ـ انتشارات سروش
6ـ كتاب ذخيره خوارزمشاهي ـ سيد اسماعيل جرجاني
7ـ خفي علائي ـ سيداسماعيل جرجاني ـ انتشارت اطلاعات
8- Golden MA & Quinn. Partington MT. Leech therapy in digital replantation Aom 1995.
9- Kocent Lc& spinner SS.Leech therapy new procedures for an old treatment 1992_18 : 481- 483.
10- Graham. CE . Leeches . Br Med 1995.
11- Biopharm LTd. Biopharm Leeches . united Kingdom : walters printer 1996.